Blog

Wat chronische stress nu echt met je lichaam doet?

De effecten van chronische stress medisch bekeken

Iedereen spreekt erover, maar wat weet je over stress?

Stress is bijna hét modewoord van onze tijd geworden. Iedereen heeft er last van en iedereen kent ook wel iemand die lijdt aan fysieke klachten die aan chronische stress worden toegeschreven. En toch worden de fysieke klachten die door stress worden veroorzaakt nog dikwijls onderschat. Bij depressie en burn-out wordt gemakkelijk het etiket luiheid en plantrekkerij opgekleefd. In onze prestatie- en productiegerichte maatschappij wordt nu eenmaal verwacht dat iedereen vlot meedraait en even optimaal functioneert….

Maar hoe zit het nu echt? Komt het fysiek functioneren echt in gedrang als we chronische stress ondervinden? Om die vraag te beantwoorden, moeten we het begrip stress even vanuit een medisch oogpunt bekijken en net dat licht ik graag even aan je toe. Wat is stress en welke impact heeft chronische stress op ons lichaam?

De medische uitleg begint bij het autonoom zenuwstelsel

Om de impact van chronische stress op ons fysieke welzijn te beschrijven, moeten we eerst een duidelijker beeld krijgen van het autonoom zenuwstelsel. Dat autonoom zenuwstelsel staat niet onder controle van onze ‘wil’. Het is dit deel van het zenuwstelsel dat gewoon doorgaat met functioneren zonder dat we er controle over hebben en waar we ons het grootste deel van de tijd onbewust van zijn. Enkele voorbeelden hiervan zijn de ademhaling, de hartfunctie, de spijsvertering en het constant houden van de lichaamstemperatuur. Het in- en uitademen gebeurt vanzelf, ons hart en onze spijsvertering functioneren zonder dat we er opdracht toe geven en ook onze lichaamstemperatuur wordt min of meer constant gehouden zonder dat wij hier bewust in tussenkomen.

Het autonoom zenuwstelsel bestaat uit 2 systemen, die elk een tegenovergestelde functie hebben. Dit is nodig om het lichaam in balans te houden. Het eerste systeem wordt de orthosympaticus genoemd. Deze orthosympaticus vertrekt vanuit de hersenen en loopt via twee zenuwstrengen naar beneden, langsheen beide zijden van de wervelkolom. Op verschillende niveaus splitsen zenuwtakken zich af om de verschillende organen te bezenuwen. Het woord dat het beste omschrijft waar deze orthosympaticus voor verantwoordelijk is, is ACTIE. Een mooi voorbeeld om dit te illustreren is een atleet die in de startblokken staat, klaar om een knalprestatie te leveren. Nog voor het startschot afgaat zorgt de orthosympaticus dat de ademhaling versnelt, dat de hartfrequentie en de bloeddruk stijgen, en dat het circulerend bloed ‘herverdeeld’ wordt ten gunste van die organen die de prestatie moeten leveren. Er gaat dan meer bloed naar het bewegingssysteem (spieren), en minder naar bijvoorbeeld het spijsverteringssysteem.

Het ander systeem waar het lichaam gebruik van maakt, is de parasympaticus. Het codewoord voor deze parasympaticus is HERSTEL. Na de sportieve inspanning van onze topatleet is er ook ruimte en tijd nodig voor het lichaam om te ontspannen, om de opgelopen schade te herstellen en om de energiereserves opnieuw aan te vullen. Deze parasympaticus wordt deels vertegenwoordigd door de Nervus Vagus. Dit is de 10e hoofdzenuw die vertrekt vanuit de hersenen en afdaalt langs onder andere hart en longen.

Wat is dan de relatie tussen stress en het autonoom zenuwstelsel?

Wanneer we in een acute stresstoestand terechtkomen, reageert de orthosympaticus door de bijnieren te stimuleren. In eerste instantie produceert het bijniermerg adrenaline, de stof die verantwoordelijk is voor de effecten zoals beschreven bij de topatleet. De hartfrequentie en de bloeddruk stijgen en de beschikbare suikers worden beschikbaar gesteld voor het lichaam. Deze stressreactie wordt gevolgd door een anti-stressreactie. Om het lichaam terug in balans te brengen en de opgelopen schade te herstellen, wordt in een tweede fase cortisol en DHEA afgescheiden door de bijnierschors. Deze hormonen zorgen ervoor dat de bloedsuikerspiegel op peil blijft, en dat herstel kan intreden.

Het probleem van vele mensen, zeker in de Westerse samenleving, is niet zozeer dat ze af en toe stress ervaren. Het probleem is dat ze in een toestand van chronische stress verzeild geraken, en dat de periodes van recuperatie te kort of zelfs afwezig zijn.

 

Een lichaam onder chronische stress zorgt via de orthosympathicus voor een continue productie van adrenaline, cortisol en DHEA, hormonen die allemaal geproduceerd worden door de bijnierschors. Echter, de kruik gaat zolang te water tot ze barst en er komt een moment dat de bijnierschors uitgeput geraakt. Vergelijk het met een auto die ook tijdig moet kunnen bijtanken en regelmatig op onderhoud moet. Zo kan ook het lichaam niet ongestraft non-stop presteren!

Indien de bijnierschors uitgeput geraakt kunnen mensen enkel nog prestaties leveren op adrenaline. Het is dan echter al vijf voor twaalf! Mensen voelen zich moe en uitgeput, maar op wilskracht lukt het hen ternauwernood om het gevraagde prestatieniveau te bereiken. Indien ook het bijniermerg niet meer kan volgen, dan komt ook de productie van adrenaline in het gedrang. Wanneer mensen in deze situatie terechtkomen wordt het onmogelijk nog prestaties te leveren, al is de wilskracht nog zo groot.

De onvermijdelijke gevolgen van chronische stress

Het moge ondertussen duidelijk zijn dat chronische stress (middels chronisch overwicht van de orthosympaticus) zeer nefast is voor het lichamelijk functioneren. Het aandeel van (in)spanning en dat van ontspanning is uit balans. We komen als dusdanig in ziektebeelden terecht die te maken hebben met chronisch energietekort: CVS, fibromyalgie, depressie, burn-out,…

Maar dat is nog niet het einde van alle ellende, want het autonoom zenuwstelsel oefent niet alleen invloed uit op de bijnieren, maar ook op andere organen. De parasympaticus (die de overhand heeft bij ontspannen toestand) zorgt voor een goede spijsvertering: spijsverteringsenzymen worden in voldoende mate geproduceerd, de darmflora floreert, en de mobiliteit van de darmen functioneert optimaal. Je kan je dus voorstellen wat chronische stress met de spijsvertering doet.

Bij chronische stress komt de parasympaticus immers veel minder aan bod dan de orthosympaticus. Hierdoor kunnen allerhande klachten optreden: spastische darmkrampen, constipatie of diarree, winderigheid,… Deze klachten kunnen passen in het kader van bijvoorbeeld het lekkende darmsyndroom, en spastisch colon (IBS), maar hebben dus altijd te maken met een chronische verhoging van het stressniveau. Het spijsverteringssysteem werkt optimaal wanneer er een goede balans is tussen de parasympaticus en de orthosympaticus. De darmen worden echter minder ‘gevoed’ bij een verhoging van de orthosympaticus. Als deze toestand langdurig aanhoudt geeft dit een verminderde functionaliteit van het spijsverteringssysteem en schade aan de darmflora tot gevolg.

De orthosympaticus werkt op nog meer systemen, zoals de immuniteit. Vaak terugkomende ziektebeelden hebben meestal, zo niet altijd, te maken met een slecht functionerende immuniteit. Voor de hand liggende voorbeelden zijn chronische ontstekingen thv neus-keel-oor regio, zoals een chronische of steeds terugkerende sinusitis. De orthosympaticus vraagt een aanhoudende verhoging van het prestatieniveau bij chronische stress waardoor er een onevenwicht ontstaat tussen actie en herstel. Het lichaam moet voortdurend presteren, wat voor heel wat schade zorgt die niet snel genoeg ‘gerepareerd’ kan worden.

Het immuunsysteem, dat een belangrijke rol speelt bij dit herstel, wordt hierdoor aangespoord om eveneens aanhoudend te presteren. Dit gaat echter niet ongestraft, want hierdoor geraakt de immuniteit uitgeput. Vergelijk het met een leger, waar de soldaten ook tijdig moeten kunnen bijtanken. Zo heeft ook ‘het leger van het lichaam’ nood aan voldoende recuperatietijd. Gebeurt dit niet, dan wordt het lichaam een aantrekkelijke prooi voor heel wat microben. Het probleem is dan niet zozeer het virus of de bacterie, maar wel een falend afweersysteem.

Andere voorbeelden van een falend afweersysteem zijn chronische luchtwegaandoeningen zoals astma, alle mogelijke auto-immuunaandoeningen zoals reuma en Hashimoto (schildklieraandoening), en alle ziektebeelden die de laatste decennia in opmars zijn en waar de wetenschap op dit moment het hoofd over breekt. CVS en fibromyalgie zijn sprekende voorbeelden, maar ook ADHD en autisme hebben hier wellicht mee te maken.

Conclusie

Ga er niet te snel vanuit dat iemand die kampt met depressie, burn-out of andere chronische fysieke klachten per se een hypochonder of een plantrekker is. Er is wel degelijk een logische, medische verklaring voor deze toestand!

Wil je een burn-out vermijden en zelf niet het slachtoffer worden van al deze fysieke aandoeningen, dan is luisteren naar je lichaam de enige juiste beslissing. De nodige rust inplannen als de eerste alarmsignalen opduiken en vooral chronische stress vermijden, is en blijft essentieel om gezond, fit en gelukkig door het leven te gaan.

Is het al te laat en herken je je al in de opgesomde klachten? 

Dan schieten we best meteen in actie om je symptomen en fysieke klachten te behandelen voor ze nog erger worden. Weet dat je altijd welkom bent in de Praktijk voor Energie en Vitaliteit in Oostkamp om je fysieke en mentale welzijn te laten onderzoeken en het zelfgenezend vermogen van je lichaam te stimuleren.